vrijdag 21 december 2012

Laat mij maar achterwaren

  Het moet gezegd zijn dat mijn TVZ (teergeliefde vader zaliger) het niet erg vond dat ik na mijn graduaat verpleging nog een jaar ging bijstuderen voor vroedvrouw. wat tot de mogelijkheden hoorde indertijd terwijl ik al een jaar gehuwd was. Per vergissing stuurde de school de eerste factuur van uniform en schoolboeken naar het ouderlijk adres wat vader uiteraard al betaald had voor ik er hem naar kon vragen.  Nu komt men er met een jaartje niet vanaf, sinds 1995 heeft men de opleiding van verpleegkunde en vroedvrouw gescheiden, een goede zaak ware het niet dat er jaarlijks veel vroedvrouwen afstuderen in vergelijking met de broodnodige verpleegsters.

 En op een dag zat pa gezapig in de zetel en vertelde dat het woord 'vroedvrouw' ongebruikt was in zijn tijd.

-Wat zeiden jullie dan : bakers?

-Nee, die kenden we ook, maar de vrouw die de bevalling deed en de zorg achteraf waren 'achterwarregge'. Op z'n West-vlaoms klinkt dat echt. We gisten beiden naar de oorsprong van het woord. Een optie was dat de vroedvrouw 'langs achter' binnen kwam, niet moest bellen aan de deur.

In de Van Dale van toen (1975) vond ik inderdaad het woord 'achterwaren', een woord dat verdwenen is uit de huidige dikke Van Dale. 

 

ACHTERWAREN  

Woordsoort: ww.(trans.,zw.)
Modern lemma: achterwaren
bedr. zw. ww., met hebben. Onscheidbaar samengesteld, en dus met den klemtoon op waren: achterwáárt, achterwáárde, heeft achterwáárd. Uit het bijw. Achter en het oude waren, in acht nemen, hoeden, verzorgen, vanwaar nog bewaren; verg. ware, hoede, zorg, nog overig in waarborg, waarmerk, waarnemen en verwaarloozen.
Achterwaren, in 't Mnl. zeer gewoon, was dus eigenlijk: iemand of iets met hoede of zorg achternagaan, volgen (curâ prosequi). Het gold eertijds in den zin van bewaren, behoeden, het toezicht houden (over iets), alsmede in dien van verzorgen, verplegen, oppassen, inzonderheid van zieken en hulpbehoevenden (zie Mnl. Wdb. 1, 38 vlg). Thans is het woord in Noord-Nederland geheel verouderd, maar in Vlaamsch België nog in de spreektaal gebruikelijk, met bepaalde toepassing op het verzorgen van kraamvrouwen en kraamkinderen. Men kent er ook het afgeleide achterwaring, en vooral achterwaarster, achterwaresse, achterwaregge of achterwaarsteregge, als benaming der vrouw die in Holland kraambewaarster of baker genoemd wordt. Zie Vl. Idiot. 7.

Supplement bij ACHTERWAREN

Afl. Achterwaarsterigge.
Als zij totten man ghecommen waren om te weten bescheet, zoo sprack hij dat zijt vraghen zouden de achterwaersterigghe van deser Onser Vrauwe,   v. vaernewijck, Ber. T., 1, 153 [1566].
Zijn kindt hebbende doen doopen bij zijne achterwaersterigge, bij   STALLAERT 1, 11 a [1581].                               © 2007 INL. Artikel geschreven in 1867.

Google:
Woordsoort: ww(zw., trans.)
Varianten: achterweren
Modern lemma: achterwaren
(achterweren), deelw. achterwaert en geachterwaert, zw. ww. bedr. Uit Achter en Waren, in acht nemen, hoeden en verg. ware, hoede, zorg. Zie Waren en Ware. Mnd. achterwaren.
+1.  Bewaren, behoeden, beschermen.
2.  Bewaren, beheeren, het toezicht houden over iets.
+3.  Verzorgen, verplegen, oppassen, zorg dragen voor iemand of iets.
4.  Waarnemen.  

maandag 17 december 2012

Het kerstcadeau

Hoe begin ik? Kan een mens vier jaren samenvatten in een logje? Onbegonnen werk.
Het is wat het is en wat was laat ik staan, ik wil er met geen gom over gaan.
Grote levenslessen brachten die jaren me bij,  klappen gekregen, gevallen en weer recht geklauterd, met de hulp van puntje, puntje, puntje. Over bergen en dalen ging het, voorbij spiegels die me vertelden wie ik was en dat er niets mis was met achter een verlangen te staan.
Aarzelend, want de groeipijnen waren me niet vreemd en toch en toch. Wou ik nog. Eénmaal minstens met mijn verweerde handen een zwellende buik omvatten, die snelle hartenklop horen klinken, mijn lintmeter bovenhalen en met grote halen een zwangerschapsdossier vullen.

Je zou me vandaag moeten zien, pretlichtjes en al.
Geen dag te vroeg kwam de postbode met een pak waar ik lang naar uitkeek.
Tien boekjes getuigschriften én het tijdschrift van de VLOV!
Mijn oude lederen vroedvrouwentas werd onder ambachtelijke handen van de schoenmaker hersteld, de bloeddrukmeter deed het nog. Twee heb ik er: een elektrische en een manuele. Twee doptones waarvan ene ruist, enkele navelklemmen, spuit en naald, een pakje geduld, een groot dosis verlangen... maar het allerbelangrijkste: een zwangere vrouw.
Het juicht, het springt en zingt in mij. Jawel, net vandaag, zit mijn eerste raadpleging er op. Ik kan het nog, ik ben het niet kwijt, 't is als leren fietsen, de bagage blijft. Termen als CMV, triple test, GVO, HCG, labo en al die dingen waar je een zwanger koppel doorheen moet loodsen vloeien uit mijn mond alsof ik ze gisteren nog uitsprak.


Zo nu en dan, op weg naar Frankrijk of in België kreeg ik een vrouw - altijd een vrouw - aan de lijn die me vroeg of ik haar bevalling of nazorg kon doen. Een bevreemdende ervaring was dat telkens weer, alsof ik gebeld werd in een ander leven. Met de laatste hing ik bijna een uur aan de lijn.
Zij trok me over de streep met haar 'Ik hoop dat je de draad terug gaat oppikken want dit gesprek deed me weer geloven in mezelf'.
Pas toen meende ik dat het mocht. Weer vroedvrouw spelen want achteraf gezien is dat het heerlijkste spel waaraan ik heb mogen deelnemen, tweeëntwintig jaren lang.